Kategoria: Wspomnienia

14 marca 2026 w wieku 96 lat zmarł Jürgen Habermas, wybitny niemiecki filozof i socjolog, przedstawiciel Szkoły Frankfurckiej.

Już w 1983 roku ukazał się wybór pism „Teoria i praktyka” w przekładzie m.in. Małgorzaty Łukasiewicz i Zdzisława Krasnodębskiego. Wczesne lata dziewięćdziesiąte przyniosły polskie wydanie rozważań o polityce, jak „Obywatelstwo a tożsamość narodowa” (1993) w przekładzie Barbary Markiewicz.

Przełomowe dzieła ukazywały się w kolejnych latach: „Racjonalność działania a racjonalność społeczna” pojawiła się po raz pierwszy w 1999 roku, a „Filozoficzny dyskurs nowoczesności” w 2000 roku. W 2002 roku ukazała się część jego magnum opus, „Teoria działania komunikacyjnego. T. 2, Przyczynek do krytyki rozumu funkcjonalnego”, a także osobne wydanie „Przyczynku do krytyki rozumu funkcjonalnego”. W 2004 roku Oficyna Naukowa wydała „Działanie komunikacyjne a detranscendentalizacja rozumu” w przekładzie Wandy Lipnik.

Wśród innych kluczowych pozycji, które ukształtowały polski dyskurs, znajdują się: „Przyszłość natury ludzkiej” (2003), „Faktyczność i obowiązywanie” (2005) oraz fundamentalne „Strukturalne przeobrażenia sfery publicznej” (2007). Późniejsze lata przyniosły przekłady takie jak „Uwzględniając Innego: studia do teorii politycznej” (2009), „Między naturalizmem a religią” (2012) oraz „Rzecz o kondycji i ustroju Europy” (2014). W 2019 roku ukazał się wybór „Teksty filozoficzno-polityczne”.

Warto również wspomnieć o rozmowach, jak „Filozofia w czasach terroru” (2008) oraz wywiad z 2026 roku „Miało być trochę lepiej…”.

Zmarł profesor Ryszard Wójcicki (30 października 1931 – 18 stycznia 2025). Światowej sławy logik, metodolog i filozof nauki. Członek Polskiej Akademii Umiejętności. Były przewodniczący Komitetu Nauk Filozoficznych. Od lat 60. XX w. pracował w Zakładzie Logiki Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Przez kilkadziesiąt lat był jego kierownikiem. Był autorem wielu prac i książek z dziedziny logiki, filozofii nauki i metodologii, a także inicjatorem i kierownikiem wielu projektów badawczych i wydawniczych. Przez wiele lat kierował czasopismem „Studia Logica”.

Do Polski zostaną sprowadzone szczątki Jana Łukasiewicza (1878–1956), wybitnego logika i filozofa, czołowego przedstawiciela Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego w gabinecie Ignacego Paderewskiego (1919), dwukrotnego rektora Uniwersytetu Warszawskiego (1922/1923 i 1931/1932).

W dniu 22 listopada 2022 r. o godz. 13:00 w kościele św. Boromeusza na Starych Powązkach odprawiona zostanie msza żałobna, po której szczątki Jana Łukasiewicza zostaną złożone do grobu w Alei Zasłużonych. Następnie, o godz. 16:00, w Pałacu Kazimierzowskim na Uniwersytecie Warszawskim będzie miało miejsce otwarcie wystawy poświęconej Łukasiewiczowi oraz odbędzie się prezentacja rekonstrukcji jego portretu rektorskiego.

15 września 2022 zmarł Saul Kripke, jeden z najwybitniejszych filozofów analitycznych.

Kripke ma ogromne osiągnięcia zarówno w logice, gdzie pierwszy, już jako nastolatek, stworzył semantykę logiki modalnej oraz innych logik nieklasycznych (semantyki takie nazywa się teraz „semantykami Kripkego”), jak i w filozofii języka i metafizyce analitycznej. Jego wykłady z Princeton z roku 1970, opublikowane jako Nazywanie i konieczność (przeł. na polski przez Bohdana Chwedeńczuka), stanowią jedną z najważniejszych pozycji w filozofii XX wieku. Kripke stworzył też oryginalną interpretację filozofii Wittgensteina, opublikowaną jako Wittgenstein o regułach i języku prywatnym (przeł. na polski przez Leszka Wrońskiego i Krzysztofa Posłajkę).

4 grudnia 2020 zmarł profesor Andrzej Noras. Profesor Noras był wybitnym znawcą neokantyzmu. W latach 2016-2020 był prorektorem Uniwersytetu Śląskiego. W 2015 roku uzyskał tytuł profesorski.

W dniu 29 października zmarł w Krakowie prof. Andrzej Półtawski – wybitny polski fenomenolog i teoretyk poznania, należący do krakowskiej szkoły fenomenologicznej, uczeń Romana Ingardena. Pozostawał także pod wpływem filozofii Karola Wojtyły.

Profesor Andrzej Półtawski urodził się 22 lutego 1923 roku w Warszawie, gdzie ukończył liceum i studia techniczne. Podczas wojny był żołnierzem AK i uczestnikiem Powstania Warszawskiego.
Do ważniejszych publikacji należą monografie: Rzeczy i dane zmysłowe. Świat i spostrzeżenie u G.E. Moore’a (1966); Świat, spostrzeżenie, świadomość (1973); Realizm fenomenologii (2001), Po co filozofować? (2011).

Ukazał się numer czasopisma „Studia Philosophica Wratislaviensia” vol. XII, fasc. 4 (2017) pod red. Bartłomieja Skowrona, Łukasza Nyslera i Artura Pacewicza, poświęcony pamięci przedwcześnie zmarłego dr. Krzysztofa Chodasewicza. Wśród autorów tekstów występują: Andrzej Gecow, Joanna Gęgotek, Michał Głowala, Marek Łagosz, Włodzimierz Ługowski, Marcin Miłkowski i Mieszko Tałasiewicz. Teksty zostały udostępnione w wolnym dostępie na stronie czasopisma.

18 stycznia 2018 r. o godz. 23:04 Program III Polskiego Radia w cyklu „Białe plamy” wyemituje

W dniu 29 listopada 2017 zmarł Jerry A. Fodor, wybitny amerykański filozof umysłu.

W języku polskim opublikowano jego dwie książki: Eksperci od wiązów. Język myśleński i jego semantyka (Warszawa 2001, przeł. M. Gokieli) oraz Język myśli: LOT 2 (Warszawa 2011, przeł. W. M. Hensel). Na przyszły rok Wydawnictwo Naukowe PWN planuje druk polskiego przekładu książki What Darwin Got Wrong (polski tytuł: Błąd Darwina).

Dnia 28 października 2017 zmarł profesor Marcin Mostowski, logik i charyzmatyczny wykładowca i nauczyciel wielu znanych polskich logików. Zajmował się głównie logiką matematyczną, ze szczególnym uwzględnieniem teorii modeli skończonych, logiczną teorią języka naturalnego i filozofią matematyki.

Uroczystości pogrzebowe Profesora Marcina Mostowskiego rozpoczną się w Domu Pogrzebowym w Żyrardowie przy ul. Waryńskiego 7 w piątek 3 listopada o godz. 14.30, po czym nastąpi odprowadzenie prochów Zmarłego na Cmentarz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Żyrardowie.

Dnia 2 czerwca 2017 zmarł profesor Jerzy Pelc, założyciel Polskiego Towarzystwa Semiotycznego, „Studiów Semiotycznych”, Biblioteki Myśli Semiotycznej, wieloletni prezes PTS, honorowy prezydent International Association for Semiotic Studies oraz Institut International de Philosophie, autor kilkuset prac z zakresu filozofii języka i semiotyki teoretycznej. Wybitny uczony i znakomity nauczyciel akademicki.

Dnia 9 stycznia 2017 w Leeds zmarł znany polski socjolog i filozof Zygmunt Bauman (1925-2017).

29 sierpnia w wieku 92 lat zmarł Bronisław Baczko, historyk filozofii, jeden z twórców warszawskiej szkoły historyków idei. Był znawcą oświecenia; autorem m.in. pracy Rousseau: samotność i wspólnota (1964). Dwukrotnie uzyskał doktorat honoris causa (Uniwersytetu w Tours i Uniwersytetu Strasbourga); laureat nagrody E. Bolzana. W 2002 jego książka Hiob, mój przyjaciel nominowana była do nagrody literackiej Nike.

W „Gazecie Wyborczej” ukazało się krótkie wspomnienie.

21 czerwca 2016 roku zmarł prof. Zdzisław Cackowski, współtwórca lubelskiego środowiska filozoficznego i rektor UMCS w latach 1987-1990, autor m.in. książek Człowiek jako podmiot działania praktycznego i poznawczego (1979) i Trud i sens ludzkiego życia (1981).

Magdalena Środa wspomina Cezarego Wodzińskiego w „Gazecie Wyborczej”.

Witold Hensel i Marcin Miłkowski wspominają w „Magazynie Świątecznym” Gazety Wyborczej postać zmarłego 13 marca 2016 roku Hilarego Putnama.